Anglizismo traidoreak

Gero eta lotuago dagoen mundu honetan, badakigu itzultzaile onak balio handikoak direla. Itzultzaileak, hizkuntzen arteko zubi biziak izateaz gain, hitzen arotz ikusezinak ere badira, konferentzia-aretoen atzealdeko kabina bakartietan ezkutatuta, zentzua ematen duten ahotsak dira, beren lana gabe ulertezinak liratekeen elkarrizketen itzalean.

Beraz, itzultzaile batek alarma piztu eta hizkuntzei eragiten dien aldaketei buruz ohartarazten gaituenean, besteok entzun egin beharko genioke. Hori dela eta, Myriam de Beaulieu, Nazio Batuetako interpreteak, idatzitako artikulu bat partekatu eta zabaldu beharko genuke.

Beaulieu, hizkuntza frantsesean gero eta anglizismo gehiago erabiltzeak eragiten dituen ondorio semantikoen, sintaktikoen eta kulturalen kexu da, eta hitz horiek, askotan, semantikaren eta lexikoaren ikuspuntutik hizkuntza frantsesa nola ahultzen duten azaltzen du. Horrez gain, Beaulieuk glosario bat egin du, eta bertan alfabetikoki antolatzen ditu hiztun frantsesak beren oinordetza linguistikoaren eta kulturalaren txirotze-prozesurantz daramatzan ingelesezko hitzak.

Beaulieuk dioenez, ingelesezko eta frantsesezko hainbat hitz antzekoak direnez, batez ere ezaugarritzat abiadura eta lexikoaren jatorria Sarean dituen Interneten garai honetan, ohikoagoa da hitz ingelesak zuzenean itzuli gabe frantsesez idaztea (esaterako, development, management, leadership) horiei dagozkien itzulpenak bilatzen denbora galtzea baino (nolabait esatearren). Dinamika horren ondorioz, Beaulieuren ustez «frantsesaren zehaztasuna galtzen da eta anglizismoek hiztunek mezu konplexuak bidaltzeko izan ditzaketen aukerak murrizten dituzte».

Batzuetan are okerragoa izan daiteke, eta zentzugabekeria kulturalak eragin ditzake. Adibide adierazgarria da "liberal" hitza, politikoki alderdikoia den anglizismoa. Hizkuntza erromanikoek "zentro-ezkerra" formulagatik itzuli beharko lukete, baina frantsesez eta hizkuntza erromaniko gehienetan "liberal" hitzak zentro-eskuineko joera politikoekin du lotura.

Begi bistakoa da anglizismoek frantsesean duten eragin berbera aplika daitekeela, gutxienez, beste hizkuntza erromanikoetan.

Lehenengo "Internet belaunaldia", hau da, liburu bat ireki baino lehen Sarean irakurtzen ikasi duten gazteen belaunaldia, heldutasunera iristen ari den heinean, hainbat hizkuntza eta beren hiztunen historian errotutako zehaztapenak galtzeko arriskuak esponentzialki areagotu daitezke. Beaulieuk azpimarratzen duen moduan «Internet iritsi baino lehen hizkuntza bat bere hiztunen esperientzia kolektiboen ispilua bazen, gaur egun (Interneten bidez) hizkuntzak Sarearen erabiltzaileen historia globalaren isla dira».

Hortaz, munduko hizkuntzek duten begirada-aniztasuna galtzeko arriskua dugu, lexikoa eta semantika aniztasuna murrizten baitira. Horren arrazoia litzateke, anglizismo-jasaren ondorioz, ingelesa ama-hizkuntza ez duten hiztunek hizkuntza zehaztugabeak eta txirotuak, beren aurreko eredu linguistikoen itzal semantikoak eta eskeleto lexikalak, hitz egitera bultzatzea.

Beste era batera esanda, "hizkuntza azkarraren" eztandaren lekuko gara, eta horren ondorioz, munduko elikadura-ohituretan "janari azkarra" iritsi zenean gertatu zena gerta liteke hizkuntzen erabileran.

Myriam de Beaulieuren artikulura itzulita, beste ikuspegi bat gehiago ematen digu, nire ustez gero eta argiago dagoena ikusteko: "globalizazio" hitza osatugabea da, deskribatzen duen fenomenoa ez baita kulturalki neutroa, hizkuntza ingelesaren baitan dago eta hizkuntza horrek helarazten dituen kultura anglosaxoiaren zantzuak ditu. Hori dela eta, oraingo garaiak deskribatzen dituen hitza hautatzeko, "anglobalizazioa" hitza erabiltzen hasteko garaia heldu dela dirudi. Gauzei dagokien bezala deitzeko baino, kolonizazio kulturala arrisku argia eta gertukoa dela ohartarazteko balio du.


Robert Scarcia
Kazetaria